بررسی تأثیر سختی آب بر گرفتگی توزیع‌کننده آب کولر سلولزی

کولر سلولزی برای ایجاد سرمایش مطلوب، به پخش یکنواخت آب روی تمام سطح پد نیاز دارد. پمپ، آب مخزن را به لوله یا ناودانی توزیع‌کننده می‌رساند و خروجی‌های تعبیه‌شده در آن، آب را در عرض پد پخش می‌کنند. اگر بخشی از این خروجی‌ها مسدود شود، بعضی نواحی پد خشک و برخی دیگر بیش از اندازه خیس می‌شوند. در چنین شرایطی، سطح مؤثر تبخیر کاهش می‌یابد و کولر نمی‌تواند ظرفیت مورد انتظار را تأمین کند. یکی از علت‌های مهم این مشکل، رسوب املاح موجود در آب، به‌ویژه ترکیبات کلسیم و منیزیم است. شناخت اثر سختی آب کمک می‌کند گرفتگی زودتر تشخیص داده شود و با نگهداری اصولی، از افت سرمایش و هزینه تعمیر جلوگیری شود.

سختی آب عمدتاً به حضور یون‌های کلسیم و منیزیم محلول مربوط است. این یون‌ها هنگام عبور آب از لایه‌های خاک و سنگ‌های طبیعی وارد آن می‌شوند. مقدار سختی معمولاً بر حسب میلی‌گرم بر لیتر معادل کربنات کلسیم بیان می‌شود. هرچه غلظت کلسیم و منیزیم بیشتر باشد، امکان تشکیل رسوب در شرایط مناسب افزایش پیدا می‌کند؛ با این حال، سختی به تنهایی معیار قطعی رسوب‌گذاری نیست. قلیائیت، میزان اسیدی یا قلیایی بودن آب، دما، غلظت سایر املاح و مقدار تبخیر نیز بر نوع و سرعت تشکیل رسوب اثر دارند.

 

در آب دارای سختی موقت، بخشی از کلسیم و منیزیم با بی‌کربنات همراه است. هنگامی که آب گرم می‌شود یا دی‌اکسیدکربن آن کاهش می‌یابد، تعادل شیمیایی تغییر می‌کند و امکان تشکیل کربنات کلسیم کم‌محلول افزایش می‌یابد. این ترکیب می‌تواند به شکل لایه‌ای سفید و نسبتاً سخت روی دیواره مخزن، لوله و سوراخ‌های توزیع‌کننده بنشیند. ترکیبات منیزیم و دیگر مواد معدنی نیز بسته به شرایط آب ممکن است در رسوب نقش داشته باشند. بنابراین ظاهر سفید رسوب به تنهایی برای تشخیص دقیق ترکیب آن کافی نیست.

در کولر تبخیری، بخشی از آب در تماس با جریان هوا تبخیر می‌شود؛ اما بیشتر املاح محلول همراه بخار آب از دستگاه خارج نمی‌شوند و در آب باقی می‌مانند. در مدل‌هایی که آب مخزن دوباره به پد فرستاده می‌شود، این چرخه بارها تکرار می‌شود. با هر بار تبخیر، نسبت املاح به آب افزایش می‌یابد و آب در گردش غلیظ‌تر می‌شود. اگر بخشی از آب به‌طور منظم تخلیه و با آب تازه جایگزین نشود، غلظت مواد معدنی می‌تواند به حدی برسد که شرایط برای تشکیل رسوب فراهم شود.

 

توزیع‌کننده آب معمولاً مجراها و سوراخ‌هایی با قطر محدود دارد. با گذشت زمان، سطح عبور آب کوچک‌تر می‌شود و ذرات جداشده از رسوب یا آلودگی‌های معلق می‌توانند در قسمت‌های باریک گیر کنند. سوراخ‌های خروجی، زانویی‌ها، اتصالات و انتهای مسیر از نقاط حساس هستند. در مسیرهایی که جریان ضعیف است یا آب در آن‌ها می‌ماند، فرصت بیشتری برای ته‌نشینی ذرات و چسبیدن رسوب وجود دارد.

سختی آب را نباید با شوری یا مقدار کل مواد جامد محلول یکسان دانست. سختی عمدتاً به کلسیم و منیزیم مربوط است، در حالی که شاخص مواد جامد محلول، نمک‌ها و ترکیبات دیگری مانند سدیم و کلرید را نیز در بر می‌گیرد. ممکن است آب دارای مواد محلول زیاد، اما سختی نسبتاً کم باشد؛ همچنین امکان دارد سختی بالا باشد، در حالی که مقدار کل مواد محلول چندان زیاد نیست. برای ارزیابی خطر رسوب، بررسی سختی کل، قلیائیت، pH و هدایت الکتریکی در کنار یکدیگر مفیدتر از اتکا به یک عدد منفرد است.

مهم‌ترین نشانه، خیس نشدن یکنواخت سطح پد است. ممکن است در بخش‌هایی از پد رگه‌های خشک دیده شود، در حالی که قسمت‌های دیگر آب زیادی دریافت می‌کنند. خروج آب از بعضی سوراخ‌ها ضعیف یا قطع می‌شود و طولانی شدن زمان خیس شدن پد، کاهش آب برگشتی به مخزن و باقی ماندن لکه‌های خشک پس از روشن شدن پمپ نیز می‌توانند نشانه اختلال باشند. البته این علائم فقط به رسوب مربوط نیستند؛ فیلتر کثیف، گرفتگی مکش پمپ، شلنگ تاخورده، افت عملکرد پمپ یا وجود لجن نیز می‌توانند همین وضعیت را ایجاد کنند. به همین دلیل باید کل مسیر آب بررسی شود.

سرمایش تبخیری زمانی به‌خوبی انجام می‌شود که سطح پد به صورت یکنواخت مرطوب باشد و هوا از میان مجراهای آن عبور کند. بخش خشک پد سهم کمی در تبخیر دارد و در نتیجه ظرفیت سرمایش کل دستگاه کاهش می‌یابد. کاربر ممکن است برای جبران این افت، کولر را مدت بیشتری روشن نگه دارد؛ اقدامی که لزوماً مشکل را برطرف نمی‌کند و می‌تواند مصرف برق و آب را افزایش دهد. رسوب شدید روی سطح پد نیز ممکن است منافذ عبور هوا را محدود کند، افت فشار را افزایش دهد و جریان هوای خروجی را کاهش دهد. بازدید منظم بسیار مهم است.

برای ارزیابی وضعیت، بهتر است کیفیت آب ورودی و آب موجود در مخزن جداگانه بررسی شود. نمونه‌برداری باید در ظرف تمیز انجام شود و محل و زمان برداشت مشخص باشد. اندازه‌گیری سختی کل، کلسیم، قلیائیت، pH و هدایت الکتریکی اطلاعات مفیدی درباره احتمال رسوب‌گذاری فراهم می‌کند. مقایسه آب ورودی با آب مخزن نشان می‌دهد که آیا در اثر تبخیر و گردش مکرر، غلظت املاح افزایش یافته است یا خیر.

برای یافتن محل گرفتگی، ابتدا برق دستگاه را قطع کنید و از ایمن بودن آن مطمئن شوید. سپس مخزن، فیلتر، پمپ، شلنگ و لوله توزیع را از نظر رسوب، لجن، شکستگی و تاخوردگی بررسی کنید. اگر امکان جداسازی توزیع‌کننده وجود دارد، خروجی‌ها را در برابر نور کنترل کنید. رسوب سخت معمولاً به جداره چسبیده است؛ اما ذرات سست و لجن ممکن است با آبکشی ملایم خارج شوند.

نخست آب آلوده مخزن را تخلیه کنید و سطوح قابل دسترس را با آب تمیز بشویید. فیلتر پمپ را طبق دستور سازنده بازبینی کنید و ذرات جمع‌شده را بدون آسیب به توری آن خارج کنید. برای باز کردن سوراخ‌های توزیع‌کننده از جریان ملایم آب و برس نرم استفاده کنید. وارد کردن سیم سخت، مته یا جسم نوک‌تیز به خروجی‌ها ممکن است قطر آن‌ها را تغییر دهد، دیواره لوله را خراش دهد یا ذرات را به عمق مسیر براند. بزرگ شدن حتی چند سوراخ می‌تواند توزیع آب را نامتعادل کند؛ بنابراین سوراخ‌ها نباید با ابزار برنده دستکاری شوند.

 

اگر رسوب معدنی به جداره چسبیده باشد، روش پاک‌سازی باید با توجه به جنس قطعه و نوع رسوب انتخاب شود. برخی رسوب‌های کربناتی با مواد اسیدی مجاز و کنترل‌شده حل می‌شوند، اما استفاده خودسرانه از جوهرنمک، اسید قوی، سفیدکننده یا ترکیب مواد شوینده خطرناک است. این مواد می‌توانند به فلز، پلاستیک، چسب و پد سلولزی آسیب بزنند و بخار زیان‌آور ایجاد کنند. هر نوع رسوب‌زدایی شیمیایی باید مطابق دستور سازنده، با ماده تأییدشده، غلظت مشخص و زمان تماس محدود انجام شود. پس از آن، قطعات باید کاملاً آبکشی شوند تا ماده شیمیایی در مدار باقی نماند.

یکی از راه‌های کاهش تجمع املاح، تخلیه بخشی از آب مخزن و جایگزین کردن آن با آب تازه است. این فرایند که زیرآب‌زنی یا بلودان نام دارد، غلظت مواد محلول در آب در گردش را کنترل می‌کند. مقدار و دفعات آن به سختی و قلیائیت آب ورودی، میزان تبخیر، حجم مخزن، ساعات کارکرد و توصیه سازنده بستگی دارد. تعیین یک برنامه ثابت برای همه کولرها درست نیست؛ زیرا کیفیت آب مناطق مختلف تفاوت زیادی دارد.

ضرورت استفاده از سختی‌گیر به کیفیت آب و شدت رسوب‌گذاری بستگی دارد. سختی‌گیر رزینی با تبادل یون، کلسیم و منیزیم را کاهش می‌دهد، اما همه مواد محلول را حذف نمی‌کند و ممکن است مقدار سدیم آب را افزایش دهد. دستگاه اسمز معکوس بخش زیادی از املاح را جدا می‌کند، ولی هزینه خرید و نگهداری، تولید پساب و سازگاری آب خروجی با پد باید در نظر گرفته شود. انتخاب تصفیه‌گر تنها بر اساس تبلیغات یا عدد سختی‌سنج مناسب نیست؛ ابتدا باید آنالیز آب و توصیه سازنده کولر بررسی شود.

 

آب بسیار کم‌املاح نیز الزاماً برای هر پدی بهترین گزینه نیست. برخی پدهای سلولزی به شرایط مشخصی از آب نیاز دارند و آب با خاصیت خورندگی یا ترکیب نامناسب ممکن است در بلندمدت بر اجزای دستگاه اثر بگذارد. در صورت استفاده از تصفیه‌گر، کیفیت آب خروجی و وضعیت پد باید در دوره‌های مشخص کنترل شود.

در ابتدای فصل، مخزن و مسیر توزیع را تمیز کنید، فیلتر را بشویید و عملکرد پمپ را بررسی کنید. هنگام کار کولر، یکنواختی خیس‌شدن پد را زیر نظر داشته باشید و با مشاهده رگه‌های خشک یا افت جریان، علت را پیش از تشدید رسوب پیدا کنید. فاصله سرویس‌ها باید متناسب با کیفیت آب و ساعات کار دستگاه تعیین شود. در مناطق دارای آب سخت، بازدیدهای نزدیک‌تر منطقی است. از روشن کردن پمپ بدون آب خودداری کنید.