چرا اندازه‌گیری لقی شفت موتور فن‌کویل اهمیت دارد؟
موتور فن‌کویل یکی از اجزای مهم سیستم‌های تهویه مطبوع است که وظیفه به حرکت درآوردن فن و ایجاد جریان هوای مناسب را بر عهده دارد. عملکرد صحیح این موتور به سلامت شفت، یاتاقان‌ها، بلبرینگ‌ها یا بوش‌ها و همچنین وضعیت نصب قطعات وابسته است. گاهی موتور فن‌کویل هنوز روشن می شود و فن را می چرخاند، اما به‌تدریج صدای غیرعادی، لرزش، کاهش کیفیت عملکرد یا افزایش دما در آن مشاهده می شود. یکی از عواملی که در بررسی این مشکلات باید مورد توجه قرار گیرد، لقی شفت موتور است.
لقی شفت به میزان حرکت آزاد شفت در جهتی مشخص گفته می شود که بدون چرخش کامل آن و در اثر جابه‌جایی کنترل‌شده اعمال‌شده ایجاد می شود. این حرکت ممکن است در راستای شعاعی یا در راستای محور شفت باشد. اگر مقدار لقی از محدوده طراحی موتور خارج شود، احتمال فرسودگی یاتاقان، آسیب‌دیدگی محل نشستن شفت، شل‌شدن اجزای نگهدارنده یا بروز مشکل در مجموعه روتور مطرح می شود.
البته هر مقدار حرکت به معنای خرابی نیست. بعضی از موتورهای فن‌کویل از بلبرینگ و برخی از بوش یا یاتاقان لغزشی استفاده می کنند و میزان حرکت مجاز در این ساختارها یکسان نیست. حتی در دو موتور با ظاهر مشابه نیز ممکن است تلرانس‌های متفاوتی در نظر گرفته شده باشد. به همین دلیل، اندازه‌گیری باید با روش درست انجام شود و نتیجه آن با اطلاعات فنی همان موتور مقایسه شود.
لقی شعاعی شفت چیست؟
لقی شعاعی، جابه‌جایی شفت در جهتی عمود بر محور طولی آن است. به زبان ساده، اگر شفت را مانند یک میله در نظر بگیریم، حرکت آن به سمت بالا و پایین یا چپ و راست، در صورتی که در راستای عمود بر طول شفت باشد، حرکت شعاعی محسوب می شود.
برای مثال، اگر شفت موتور فن‌کویل در محل یاتاقان بیش از حد آزاد شده باشد، ممکن است هنگام واردکردن نیروی کنترل‌شده به یک سمت و سپس سمت مقابل، جابه‌جایی قابل‌اندازه‌گیری مشاهده شود. این وضعیت می تواند به فرسودگی بلبرینگ، افزایش فاصله بین شفت و بوش، ساییدگی محل قرارگیری یاتاقان یا شل‌شدن قطعات نگهدارنده مربوط باشد.
با این حال، مشاهده حرکت شعاعی به‌تنهایی علت خرابی را مشخص نمی کند. برای تشخیص دقیق باید نوع یاتاقان، وضعیت نصب، محل اندازه‌گیری و مقدار نیروی واردشده نیز بررسی شود.
لقی محوری شفت چیست؟
لقی محوری به حرکت شفت در امتداد محور طولی خودش گفته می شود. در این حالت، شفت به‌جای حرکت به سمت بالا یا پایین، به سمت داخل و خارج مجموعه موتور جابه‌جا می‌شود.
این حرکت در بعضی طراحی‌ها تا اندازه مشخصی طبیعی است؛ اما اگر از مقدار مجاز بیشتر شود، ممکن است به فرسودگی اجزای مهارکننده محوری، خرابی یاتاقان، شل‌شدن قطعات نگهدارنده یا مونتاژ نادرست مربوط باشد. در برخی موتورهای کوچک، ساختار یاتاقان و روش مهار روتور به‌گونه‌ای است که حرکت محوری بسیار محدود است؛ در برخی دیگر، مقدار مشخصی از حرکت با طراحی موتور ارتباط دارد.
بنابراین، نباید بدون بررسی مشخصات سازنده نتیجه گرفت که هرگونه حرکت محوری نشانه خرابی موتور است.
تفاوت لقی شفت با تاب‌داشتن شفت چیست؟
یکی از اشتباهات رایج هنگام بررسی موتور فن‌کویل، یکسان دانستن لقی شفت و تاب‌داشتن آن است. این دو پدیده به هم مرتبط‌اند، اما مفهوم و روش اندازه‌گیری متفاوتی دارند.
لقی زمانی بررسی می شود که شفت را در جهات مشخص، با نیروی کنترل‌شده جابه‌جا می کنیم و میزان حرکت آزاد آن را می سنجیم. در مقابل، برای بررسی تاب یا لنگی شعاعی، شفت را به‌آرامی می چرخانیم و تغییرات عدد ساعت اندیکاتور را در طول یک دور مشاهده می‌کنیم. اختلاف بیشترین و کمترین قرائت در این آزمایش، مقدار لنگی کل نشان‌داده‌شده توسط ابزار است؛ این مقدار لزوماً برابر با لقی شفت نیست.
ممکن است شفتی لقی کمی داشته باشد، اما به دلیل خمیدگی یا خارج از مرکز بودن سطح اندازه‌گیری، هنگام چرخش لنگی نشان دهد. همچنین ممکن است شفت مستقیم باشد، اما یاتاقان فرسوده باعث ایجاد لقی بیش از حد شده باشد. به همین دلیل، این دو آزمایش باید جداگانه انجام و تفسیر شوند.
ابزارهای موردنیاز برای اندازه‌گیری لقی شفت
مهم‌ترین ابزار برای اندازه‌گیری دقیق حرکت شفت، ساعت اندیکاتور است. این ابزار تغییر مکان‌های کوچک را نشان می دهد و در صورت نصب صحیح، امکان مقایسه وضعیت موتور با مشخصات فنی یا اندازه‌گیری‌های قبلی را فراهم می کند.
برای انجام آزمایش، معمولاً به تجهیزات زیر نیاز دارید:
ساعت اندیکاتور با دامنه اندازه‌گیری متناسب با حرکت مورد انتظار
پایه صلب و مناسب برای نگه‌داشتن ساعت، مانند پایه مغناطیسی در صورت وجود سطح مناسب برای اتصال
ابزار مناسب برای بازکردن قاب یا دسترسی به شفت، مطابق دستورالعمل تعمیراتی موتور
چراغ بازرسی و وسایل تمیزکاری بدون پرز
دفترچه فنی موتور یا اطلاعات مربوط به نوع یاتاقان و تلرانس‌های مجاز
در صورت نیاز، ابزار مناسب برای اعمال نیروی کنترل‌شده، بدون آسیب‌زدن به شفت یا قطعات
دقت کنید که دقت نمایش ساعت اندیکاتور با دقت واقعی اندازه‌گیری یکسان نیست. اگر پایه ابزار لق باشد، سطح تماس آلوده باشد یا نیروی واردشده در هر بار آزمایش تفاوت زیادی داشته باشد، عدد نمایش‌داده‌شده ممکن است قابل‌اعتماد نباشد.
نکات ایمنی پیش از شروع کار
قبل از اندازه‌گیری، برق موتور را به‌طور کامل قطع کنید و از راه‌اندازی ناخواسته آن جلوگیری کنید. در موتورهایی که با برد الکترونیکی یا کنترل دور کار می کنند، رعایت دستورالعمل ایمن‌سازی سازنده اهمیت ویژه‌ای دارد. اگر مدار دارای خازن است، تخلیه ایمن آن باید طبق روش مناسب انجام شود؛ لمس مستقیم ترمینال‌ها برای تخلیه خازن روش ایمنی نیست.
اجازه دهید قطعات متحرک کاملاً متوقف شوند. اگر دسترسی به شفت مستلزم بازکردن قاب یا خارج‌کردن فن است، این کار را بدون فشار آوردن به پروانه، شفت یا سیم‌پیچ انجام دهید. همچنین اگر موتور در فضای محدود یا در ارتفاع نصب شده است، ابتدا شرایط ایمن دسترسی و نگهداری قطعات را فراهم کنید.
پیش از اندازه‌گیری، شفت و محل تماس نوک ساعت را از گردوغبار، چربی اضافی و آلودگی پاک کنید. رسوب یا ذرات بین نوک ابزار و سطح شفت می توانند قرائت را تغییر دهند. سطحی را انتخاب کنید که سالم، تمیز و مناسب تماس اندازه‌گیری باشد.
آماده‌سازی موتور برای اندازه‌گیری
ابتدا نوع موتور و ساختار یاتاقان آن را مشخص کنید. اگر موتور از بلبرینگ استفاده می کند، باید وضعیت نصب بلبرینگ و نحوه مهار حلقه‌های آن در نظر گرفته شود. اگر از بوش یا یاتاقان لغزشی استفاده می کند، باید احتمال وجود لقی طراحی‌شده، سایش بوش و شرایط روان‌کاری بررسی شود.
سپس شفت را از نظر خراش، خوردگی، تغییر رنگ ناشی از حرارت، آثار ساییدگی و آسیب سطحی بررسی کنید. شل‌بودن پایه موتور، پیچ‌های نگهدارنده، قاب انتهایی یا قطعات اتصال نیز باید کنترل شود؛ زیرا حرکت مجموعه موتور روی پایه می تواند با حرکت واقعی شفت اشتباه گرفته شود.
در مرحله بعد، موتور را در وضعیتی ثابت قرار دهید. پایه ساعت اندیکاتور باید به بخشی محکم و بدون حرکت متصل شود. اگر پایه ابزار به بدنه‌ای متصل باشد که هنگام اعمال نیرو تغییر مکان می دهد، ساعت ممکن است حرکت کل مجموعه را به‌جای لقی شفت ثبت کند.
در نهایت، تصمیم بگیرید که اندازه‌گیری در چه نقطه‌ای انجام شود. محل اندازه‌گیری باید تا حد امکان مشخص و تکرارپذیر باشد تا بتوان نتیجه را با آزمایش‌های بعدی مقایسه کرد. در موتورهایی که شفت در دسترس نیست یا محل مناسب برای تماس وجود ندارد، ممکن است لازم باشد مجموعه طبق دستورالعمل سازنده باز شود. از واردکردن نیروی زیاد یا استفاده از اهرم روی سطح حساس شفت خودداری کنید.
دیدگاه کاربران (0)